Lã Quý Tùng: Hành trình đi tìm lời giải cho câu hỏi “Trừu tượng là gì?
Nhắc đến Lã Quý Tùng, người yêu mỹ thuật có thể nhớ đến những bức tranh trừu tượng với màu sắc mạnh, những lớp đường nét đan xen và đặc biệt là hình tượng số 0 xuất hiện như một dấu hiệu thị giác quen thuộc. Các tác phẩm của ông không nhất thiết phải kể hết câu chuyện, mà có thể chỉ mở ra những gợi ý để người xem tự tìm lấy phần còn lại. Từ đó, câu hỏi “Trừu tượng là gì?” trong tranh Lã Quý Tùng cũng không còn đòi hỏi một đáp án duy nhất.
Hiểu thêm về họa sĩ Lã Quý Tùng
Lã Quý Tùng sinh năm 1966 tại Thành phố Hồ Chí Minh. Năm 1986, ông học tại Đại học Mỹ thuật TP.HCM. Ông là hội viên Hội Mỹ thuật TP.HCM, hội viên Hội Mỹ thuật Việt Nam và hiện sống, làm việc tại TP.HCM. Ông từng góp mặt tại triển lãm Retour du Vietnam 1 ở Pháp năm 2013, chuỗi triển lãm thường niên của Họa Sĩ Trẻ thuộc Hội Mỹ thuật TP.HCM giai đoạn 1992–1999, cũng như nhiều workshop nghệ thuật tại Việt Nam, Pháp và Tây Ban Nha. Ông đồng thời tham gia tổ chức các workshop Củ Chi Plus Zero vào năm 2012 và 2017.
Bên cạnh thực hành hội họa, Lã Quý Tùng còn tham gia thiết kế bối cảnh và hoạt động sản xuất nghệ thuật cho phim. Một số dự án của ông có thể kể đến như: Xích lô, The Vertical Ray of the Sun (Mùa hè chiều thẳng đứng), Người Mỹ trầm lặng, Bẫy rồng, Bi, đừng sợ!, Cột mốc 23…
Có lẽ vì vậy, dù điện ảnh và hội họa là hai môi trường sáng tạo khác nhau, giữa chúng vẫn tồn tại một mạch nối rất rõ trong con người Lã Quý Tùng: tư duy bằng hình ảnh. Ông từng nói một cách dí dỏm về hai công việc này: “Làm phim và vẽ là hai công việc nhưng đều phải cầm cọ cả thôi.” Câu nói ngắn nhưng cho thấy điện ảnh và hội họa không nhất thiết là hai chương tách biệt trong sự nghiệp của ông. Một bên là tạo dựng thế giới cho khung hình, một bên là kiến tạo thế giới trên mặt toan, ở cả hai, nghệ sĩ đều phải xử lý không gian, nhịp điệu, sắc độ và cảm xúc thị giác.
Chân dung họa sĩ Lã Quý Tùng
Lã Quý Tùng và những diễn giải về nghệ thuật trừu tượng trong tranh của mình
Tạp chí Mỹ thuật Việt Nam định nghĩa nghệ thuật trừu tượng là những tác phẩm “sử dụng chất cảm, màu sắc, hình khối và đường nét để tạo nên nhịp điệu thị giác, từ đó khơi gợi cảm xúc và đời sống tinh thần”. Không bị ràng buộc bởi những quy chuẩn tạo hình cụ thể, người nghệ sĩ gần như có thể tự do kiến tạo bất cứ điều gì trên mặt toan. Chính vì vậy, không ít người cho rằng tranh trừu tượng rất dễ thực hiện, dường như chỉ cần vài nét nguệch ngoạc cũng có thể gọi là một tác phẩm. Nhưng liệu nghệ thuật có thực sự đơn giản đến thế?
Không ít tên tuổi nổi bật của mỹ thuật Việt Nam đã tìm đến ngôn ngữ trừu tượng, trong đó có Nguyễn Gia Trí, Trần Hồng Đức và La Quý Tùng. Trong từng nét cọ, người nghệ sĩ gửi vào đó những suy tư và chiêm nghiệm riêng, để người xem có thể cảm nhận được sức nặng của đường nét cũng như cách tổ chức bố cục trên mặt tranh. Một tác phẩm không bao giờ được hình thành hoàn toàn vô cớ, dù điều khởi nguồn chỉ là cuộc chơi của màu sắc hay sự xáo trộn tưởng như hỗn độn của hình khối. Hội họa nói riêng và nghệ thuật nói chung luôn là một cuộc đối thoại hai chiều giữa người sáng tạo và người thưởng thức. Dù thuộc bất kỳ trường phái nào, mong muốn truyền tải một ý niệm, một cảm xúc hay một trải nghiệm vẫn luôn là điểm đến sau cùng.
Để sáng tỏ nhận định này, Green Palm xin được trích dẫn những nhận định của báo Thể thao văn hóa về người họa sĩ tài hoa này:
Với một nghệ sĩ giàu kinh nghiệm như Lã Quý Tùng, hơn ai hết, ông hiểu sức mạnh mà nghệ thuật có thể mang lại cho người thưởng thức. Từng là một nhà làm phim tài năng, góp mặt trong những bộ phim giàu sức gợi như "Xích lô" và "Bi, đừng sợ!", Lã Quý Tùng thấm nhuần tinh thần “show, don’t tell” – gợi mở thay vì giải thích trực tiếp. Tinh thần ấy cũng được ông đưa vào hội họa. Thay vì bày sẵn một “mâm cỗ” hoàn chỉnh trước mắt người xem, ông chỉ đặt xuống những nguyên liệu đắt giá nhất, để mỗi người tự mình “chế biến” nên một bữa tiệc thị giác mang dấu ấn riêng.
Mỗi năm, Lã Quý Tùng lại giới thiệu một tác phẩm xoay quanh con số 0. Giữa hàng nghìn số 0 đan xen, chen lấn và tưởng như không ngừng chuyển động trên mặt toan, người xem có quyền tự quyết định liệu con số mình lựa chọn là một điểm kết thúc, một khoảng trống hay chính là điểm khởi đầu. Đồng thời, ta cũng không khỏi tò mò về lý do nghệ sĩ lựa chọn con số 0 làm hình tượng xuyên suốt. Từ điểm xuất phát mà Lã Quý Tùng gợi ra, mỗi người có thể tiếp tục viết nên những câu chuyện còn bỏ ngỏ theo cách của riêng mình.
Không chỉ để lại dấu ấn bằng những đường nét có sức ám ảnh, Lã Quý Tùng còn dẫn dắt người xem bước vào những cuộc du hành cùng màu sắc đầy phóng khoáng. Có lúc, đó là sự hòa quyện êm dịu giữa những gam màu ấm; có lúc lại là một trạng thái hỗn độn có chủ ý, nơi những sắc màu rực rỡ va chạm và cộng hưởng với nhau, tạo nên những trải nghiệm thị giác vừa khác lạ vừa giàu cảm giác. Màu sắc trong tranh ông dường như không chỉ dừng lại trên bề mặt tác phẩm, mà còn như một dòng chảy lấp lánh tràn khỏi khung tranh, vượt qua giới hạn của ánh nhìn để len vào cảm nhận của người thưởng thức. Ở khoảnh khắc ấy, nghệ thuật không còn chỉ là thứ để nhìn, mà có thể chạm tới những rung động sâu kín trong tâm hồn.
Nghệ thuật trừu tượng luôn là một thử thách đối với những người mới bắt đầu tiếp cận hội họa. “Bức tranh này muốn nói điều gì?” có lẽ là câu hỏi xuất hiện rất tự nhiên. Thế nhưng, khi tiếp xúc với nhiều tác phẩm hơn, người xem đôi khi bất chợt tìm thấy câu trả lời của riêng mình. Không nhất thiết phải có một cách hiểu đúng hay sai tuyệt đối; điều quan trọng là giữa người xem và câu chuyện của nghệ sĩ đã xuất hiện một sự kết nối. Có lẽ đó cũng chính là thành công lớn nhất của cả người sáng tạo lẫn người thưởng thức, khi nghệ thuật trở thành cây cầu kết nối những cá thể xa lạ chỉ thông qua ánh nhìn và cảm nhận.
Trong suốt 40 năm theo đuổi nghệ thuật, Lã Quý Tùng vẫn không ngừng tìm kiếm những cách thức mới để kết nối với người yêu hội họa. Với ông, có lẽ không cần quá bận tâm đi tìm một đáp án duy nhất cho câu hỏi: “Trừu tượng là gì?”. Bởi câu trả lời vốn không chỉ có một, mà tồn tại trong vô vàn trải nghiệm riêng biệt được hình thành trong tâm hồn của mỗi người xem..
Cùng chiêm nghiệm một số tác phẩm tranh trừu tượng của Lã Quý Tùng
Plus O on Pink & Green
“Plus O on Pink & Green” là tác phẩm acrylic trên toan, kích thước 150 × 115 cm. Tác phẩm là một trong những sáng tác theo mô-típ quen thuộc trong thực hành nghệ thuật của Lã Quý Tùng: chữ O (hoặc số 0). Chữ O hay số 0 vốn là một giá trị thực, song, khi đi vào tranh của ông, lại trở thành một hình ảnh trừu tượng. Đây vừa là một hình tròn khép kín, vừa bao quanh một khoảng trống. Nó có thể đại diện cho “không có gì”, nhưng đồng thời cũng có thể là nơi mọi thứ bắt đầu.
Khi kết hợp màu hồng và xanh lá, tác giả dường như không chỉ thể hiện hình khối mà còn kéo màu sắc vào cuộc chơi. Hồng và xanh lá có thể tương hỗ, va chạm hoặc làm nổi bật lẫn nhau. Tuy nhiên, thay vì đặt hai gam màu tồn tại độc lập, Lã Quý Tùng khéo léo sắp xếp và phủ chồng các lớp màu, sự đan xen ấy khiến bề mặt tranh trở nên sống động, đồng thời mở ra nhiều lớp cảm nhận khác nhau tùy theo điểm nhìn của mỗi người xem.
Tác phẩm “Plus O on Pink & Green” khai thác hình ảnh chữ O (số 0) quen thuộc trong hội họa của Lã Quý Tùng
Nắng trên biển
“Nắng trên biển” cũng là tác phẩm tranh Acrylic trên toan, kích thước 90x75cm. Dù mang một nhan đề giàu tính gợi tả, bức tranh lại không hiện diện những hình ảnh quen thuộc như vầng mặt trời, đường chân trời hay những con sóng có thể gọi tên. Thay vào đó, qua những mảng màu huyền ảo và sự chuyển sắc tinh tế, người xem vẫn có thể cảm nhận ánh nắng như đang trải nhẹ trên dải cát vàng óng, tạo nên khoảng phân cách mềm mại giữa sắc xanh trong trẻo của bầu trời và gam xanh sâu thẳm, bí ẩn của biển cả.
Chính vì vậy, “Nắng trên biển” không buộc người xem phải nhận diện một phong cảnh cụ thể. Mỗi người, từ trải nghiệm, ký ức và cảm xúc riêng, có thể hình dung về nắng và biển theo một cách khác nhau. Đó cũng là sức hấp dẫn đặc biệt của hội họa trừu tượng: không tái hiện sự vật một cách nguyên vẹn, mà gợi mở những dư âm còn lưu lại trong ký ức, cảm giác và trí tưởng tượng của người thưởng lãm.
Tác phẩm “ Nắng trên biển” gợi mở ký ức của mỗi người về vẻ đẹp của biển
White in multiple colour
Tiếp tục là một tác phẩm acrylic trên toan, “White in multiple colour” gây ấn tượng trước hết bởi kích thước lớn 150 × 180 cm và cách Lã Quý Tùng xử lý màu sắc đầy chủ ý. Nếu trong nhiều tác phẩm, màu trắng thường đóng vai trò làm nền để tôn lên những gam màu khác, thì ở đây, sắc trắng lại hiện diện nổi bật ngay tại trung tâm bố cục, trở thành điểm hút thị giác, trong khi những gam màu rực rỡ xung quanh đảm nhiệm vai trò bổ trợ và tạo nên những tương phản sinh động.
Các mảng màu không tuân theo một trật tự cố định mà liên tục co lại, giãn ra, đan xen và phủ chồng lên nhau thành nhiều lớp. Cách tổ chức màu sắc thoạt nhìn có vẻ ngẫu hứng, nhưng càng quan sát càng cho thấy sự tính toán tinh tế về nhịp điệu và tương quan thị giác. Trên khổ toan rộng, những lớp màu ấy như được giải phóng khỏi trạng thái tĩnh, tạo cảm giác đang lan tỏa, va chạm và chuyển động không ngừng.
Màu sắc như đang chuyển động tinh nghịch trong tác phẩm “White in multiple colour”
Có lẽ vì vậy, đi tìm lời giải cho câu hỏi “Trừu tượng là gì?” qua nghệ thuật của Lã Quý Tùng không nhất thiết phải kết thúc ở một định nghĩa học thuật. Quan trọng hơn là quá trình người xem học cách chậm lại trước màu sắc, hình dạng và khoảng trống; chấp nhận rằng không phải mọi hình ảnh đều cần được gọi tên và không phải mọi tác phẩm đều chỉ có một câu chuyện. Với những người muốn trực tiếp khám phá thêm tranh Lã Quý Tùng, hãy đến thưởng nghiệm bộ sưu tập tranh của ông tại Green Palm Gallery.
|
GREEN PALM GALLERY – Phòng tranh Cọ Xanh Phòng tranh tại Hà Nội: 39 Hàng Gai, Hà Nội, Việt Nam
Phòng tranh tại TP Hồ Chí Minh: 49 Mạc Thị Bưởi, TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam
|