Họa sĩ Đỗ Đức Khải và chất liệu sơn ta truyền thống
Ở Việt Nam, nghề sơn có lịch sử hàng nghìn năm nhưng sơn mài tạo hình mới được hình thành chưa đầy một thế kỷ. Với tính độc đáo trong phương pháp tạo hình, chất liệu này nhanh chóng trở thành giá trị mỹ thuật đặc trưng của Việt Nam và được thế giới trân trọng. Sau thời kỳ Đổi Mới, dù có cơ hội được mở cửa với rất nhiều loại hình nghệ thuật khác nhau, vẫn còn rất nhiều họa sĩ vẫn giữ được lối vẽ tranh sơn mài truyền thống, điển hình như Đỗ Đức Khải.
Tiểu sử họa sĩ Đỗ Đức Khải
Họa sĩ Đỗ Đức Khải sinh năm 1969, nguyên quán Hải Dương. Ông tốt nghiệp Đại học Mỹ thuật Việt Nam, là hội viên Hội Mỹ thuật Việt Nam, đồng thời thuộc Ban Chủ nhiệm Nhóm Họa sĩ Sơn ta Việt Nam. Ông từng là chuyên viên Văn phòng Trung ương Hội Mỹ thuật Việt Nam và tham gia nhiều triển lãm mỹ thuật thường niên trong nước.
Trong sự nghiệp sáng tác, Đỗ Đức Khải có nhiều hoạt động triển lãm đáng chú ý. Green Palm Gallery ghi nhận ông từng tham gia triển lãm tranh sơn mài tại nhiều quốc gia như Nga, Pháp, Đức, Italia, Hàn Quốc, Trung Quốc, Đài Loan; tham gia các triển lãm chuyên đề sơn mài khu vực châu Á, triển lãm Sơn mài Việt Nam - Ottchil Hàn Quốc, triển lãm thường niên của Nhóm họa sĩ Sơn Ta Việt Nam và hai kỳ Triển lãm Mỹ thuật Quốc tế Biennale tại Bắc Kinh năm 2012, 2015.
Không chỉ hiện diện trong đời sống triển lãm, tranh của họa sĩ Đỗ Đức Khải còn được ghi nhận trong các bộ sưu tập của Hội Mỹ thuật Việt Nam, Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, Bảo tàng Bộ Công an, Bảo tàng Mỹ thuật thành phố Đà Nẵng và một số nhà sưu tập tư nhân trong, ngoài nước. Những dấu mốc này cho thấy vị trí riêng của ông trong mạch phát triển của tranh sơn mài Việt Nam đương đại.
Họa sĩ Đỗ Đức Khải trong quá trình làm ra tác phẩm sơn màu của mình (Ảnh: thethaovanhoa.vn)
Cách họa sĩ Đỗ Đức Khải đưa chất liệu sơn ta vào tác phẩm của mình
Chủ đề chính trong các tác phẩm của Đỗ Đức Khải chủ yếu là những hình tượng lao động, hình ảnh lịch sử, đặc biệt là hình ảnh công nghiệp trong thời kì chuyển tiếp đổi mới. Dù sử dụng chất liệu truyền thống nhưng tuyệt nhiên Đỗ Đức Khải không đi theo lối mòn mà vận dụng ngôn ngữ tạo hình cùng quan niệm nghệ thuật mới trong tranh. Chủ đề công nghiệp là một chủ đề khá thú vị nhưng nếu không khai thác đúng cách sẽ không lột tả hết được tinh thần lao động hay truyền cảm hứng đến cho người xem. Đỗ Đức Khải là một trong những họa sĩ rất yêu thích cũng như khai thác rất tốt đề tài này.
Bên cạnh đó, anh cũng có rất nhiều tác phẩm về thiên nhiên, nhất là về hoa sen. Sử dụng những màu sắc truyền thống trong tranh sơn mài như đỏ, trắng và vàng, Đỗ Đức Khải ngắt những bông sen tươi nhất đặt vào khung tranh. Khác biệt hẳn với những tác phẩm thông thường truyền tải sự thanh mát của sen, Đỗ Đức Khải tạo một hiệu ứng tương phản dữ dội với người xem: Hoa sen trắng ngần nổi bật giữa khung cảnh mềm mại nhưng đỏ rực của cái nóng tháng 6.
Các tác phẩm của anh, cho dù là công việc lao động hay phong cảnh trữ tình đều mang cảm giác khỏe khoắn với hình thái hiện đại trong từng chi tiết. Nếu những nghệ sĩ khác tìm cách được sự mềm mại nhẹ nhàng vào không gian thì Đỗ Đức Khải lại chọn góc nhìn của nhịp sống liên tục thay đổi và phát triển. Sức sáng tạo của anh không có giới hạn, kể cả với thể loại “gò bó” về kỹ thuật mà anh chọn là tranh sơn mài. Đỗ Đức Khải vẫn tìm cách khai phá sức biểu đạt của chất liệu sơn ta trong khi vẫn bảo toàn tiêu chí: Bóng, nhẵn, sâu - những tiêu chí của loại nghệ thuật truyền thống này.
Chiêm ngưỡng một số tác phẩm sơn mài của họa sĩ Đỗ Đức Khải
Trong bộ sưu tập tại các tác phẩm tranh của họa sĩ Đỗ Đức Khải ở Green Palm Gallery, có nhiều tác phẩm sơn mài tiêu biểu, từ đề tài lao động, chợ nổi đến phong cảnh, hoa sen và những khoảnh khắc đời sống giàu chất thơ. Dưới đây là một số tác phẩm nổi bật giúp người yêu tranh hiểu rõ hơn ngôn ngữ tạo hình của ông.
Trưa hè
“Trưa hè” là tác phẩm sơn mài của họa sĩ Đỗ Đức Khải, kích thước 80 x 110 cm. Tác phẩm khai thác hình ảnh hoa sen, chủ đề thế mạnh cũng như yêu thích của họa sĩ. Không trực tiếp diễn tả cái nắng oi ả của buổi trưa hè hay những mái nhà quê chìm trong ánh sáng chói, bức tranh vẫn gợi lên một không gian làng quê Việt Nam yên ả qua đóa sen nở rộ, cánh chuồn chuồn, con châu chấu và những chi tiết nhỏ đầy tinh tế.
Với chất liệu sơn mài truyền thống, Đỗ Đức Khải không chỉ tạo chiều sâu cho bề mặt tranh mà còn khéo léo dùng màu để dung hòa vẻ mộc mạc của đời sống với vẻ trầm lắng, sang trọng của chất liệu xưa. Chính sự hài hòa giữa “chất liệu nghệ thuật” và “chất liệu cuộc sống” đó khiến người xem cảm giác thư thái, tự nhiên, yên bình hơn khi ngắm nhìn tác phẩm.
Tác phẩm “Trưa hè” của họa sĩ Đỗ Đức Khải
Khoảnh khắc bình yên
“Khoảnh khắc bình yên” là tác phẩm sơn mài của họa sĩ Đỗ Đức Khải, kích thước 100 x 100 cm. Tiếp tục tái hiện hình ảnh hoa sen, tuy nhiên, khác với “Trưa hè”, tác phẩm mang một sắc thái dịu dàng hơn. Những gam màu được tiết chế, trở nên mềm mại, trong trẻo, không còn thiên về vẻ rực rỡ mà gợi cảm giác tĩnh tại, thư thái.
Các chi tiết trong tranh được mài dũa tinh xảo, tạo nên một không gian giàu chiều sâu, nơi khoảnh khắc bình yên như được lắng đọng trên bề mặt sơn mài. Qua cách xử lý nhiều lớp màu, ánh sáng và độ bóng đặc trưng của chất liệu, Đỗ Đức Khải khiến hình ảnh hoa sen hiện lên vừa gần gũi, vừa trầm sâu, như một khoảng lặng dịu dàng để người xem cảm nhận được sự tĩnh tại của hình ảnh cũng như chất liệu đậm chất truyền thống.
Vẻ đẹp mộc mạc, lắng đọng qua tác phẩm “Khoảnh khắc bình yên” của họa sĩ Đỗ Đức Khải
Chợ nổi
“Chợ nổi” là tranh sơn mài của Đỗ Đức Khải, kích thước 50 x 75 cm. Rời xa hình tượng hoa sen quen thuộc, ở tác phẩm này, họa sĩ tái hiện vẻ đẹp lao động đời thường qua khung cảnh họp chợ trên sông, một nét sinh hoạt đậm chất truyền thống của vùng sông nước.
Dù chỉ gợi mở một góc nhỏ của phiên chợ, bức tranh vẫn đủ sức tái hiện nhịp sống rộn ràng qua hình ảnh con người, quầy hàng và những con thuyền nhỏ nối tiếp nha. Trên nền chất liệu sơn mài, khung cảnh ấy hiện lên vừa mộc mạc, gần gũi, vừa có chiều sâu, khiến vẻ đẹp bình dị của đời sống lao động trở nên giàu cảm xúc hơn.
“Chợ nổi” cho thấy một hướng tiếp cận đặc trưng của họa sĩ Đỗ Đức Khải: lấy chất liệu truyền thống để biểu đạt một tinh thần sống động của đời sống hiện đại. Trong tranh, sự dân dã của đề tài không làm giảm đi tính nghệ thuật, trái lại còn giúp tác phẩm trở nên gần gũi hơn với người xem.
“Chợ nổi” - Một trong các tác phẩm sơn mài ấn tượng của Đỗ Đức Khải khi khai thác vẻ đẹp lao động
Hành trình sáng tác của họa sĩ Đỗ Đức Khải cho thấy một cách tiếp cận giàu bản sắc với chất liệu sơn mài truyền thống. Từ hình ảnh hoa sen thanh bình, những khoảnh khắc làng quê yên ả đến nhịp sống lao động nơi chợ nổi, tranh của ông luôn có sự cân bằng giữa vẻ đẹp quen thuộc của đời sống Việt Nam và chiều sâu trầm lắng của chất liệu sơn ta.
Hiện nay, một số tác phẩm sơn mài của họa sĩ Đỗ Đức Khải đang được giới thiệu tại Green Palm Gallery, người yêu nghệ thuật nói chung và yêu tranh sơn mài nói riêng có thể đến với Gallery để ngắm nhìn các tác phẩm của họa sĩ Đỗ Đức Khải.
|
GREEN PALM GALLERY – Phòng tranh Cọ Xanh Phòng tranh tại Hà Nội: 39 Hàng Gai, Hà Nội, Việt Nam
Phòng tranh tại TP Hồ Chí Minh: 49 Mạc Thị Bưởi, TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam
|